Henryk Stroband
Biografia
Henryk Stroband urodził się 14 listopada 1548 roku w Toruniu, zmarł w tym samym mieście 20 listopada 1609 roku, stając się jedną z najważniejszych i najbardziej zasłużonych postaci w jego nowożytnej historii. Pochodził z wybitnego i zamożnego rodu patrycjuszowskiego, a jego ojcem był Jan Stroband, wieloletni burmistrz Torunia, który w 1555 roku uzyskał od króla Zygmunta Augusta nobilitację szlachecką dla całej rodziny. Henryk odebrał staranne i wszechstronne wykształcenie humanistyczne oraz prawnicze w duchu protestanckim. Studiował na uniwersytetach w Frankfurcie nad Odrą od 1563 roku, w Tybindze od 1565 roku oraz w Wittenberdze, a uzupełnieniem jego edukacji były liczne podróże naukowe po Europie Zachodniej, w tym pobyty w Strasburgu i Bazylei. Zdobyta tam wiedza, zwłaszcza z zakresu prawa i organizacji nowoczesnych struktur miejskich, stała się fundamentem jego późniejszej szeroko zakrojonej działalności reformatorskiej.
Po powrocie do rodzinnego miasta w 1574 roku Henryk Stroband szybko włączył się w życie publiczne i rozpoczął dynamiczną karierę urzędniczą. Już w 1575 roku zasiadł w ławie nowomiejskiej, w 1584 roku został ławnikiem staromiejskim, a w 1585 roku wszedł w skład rady miejskiej jako rajca. Ukoronowaniem jego kariery politycznej było objęcie w 1587 roku prestiżowego urzędu burmistrza, który z przerwami sprawował aż do śmierci w 1609 roku, pełniąc jednocześnie funkcję prezesa rady i burmistrza prezydującego w latach 1588, 1591, 1595, 1598, 1602, 1605 i 1608. Jako żarliwy kalwinista i utalentowany dyplomata wielokrotnie reprezentował Toruń na sejmikach Prus Królewskich oraz przed królami polskimi Stefanem Batorym i Zygmuntem Trzecim Wazą, aktywnie broniąc autonomii i przywilejów wyznaniowych oraz gospodarczych regionu. Angażował się także w prace nad rewizją prawa chełmińskiego, tak zwaną Korekturą Pruską z 1598 roku, wykazując się przy tym znakomitą znajomością polskiego systemu prawnego i biegłą znajomością języka polskiego.
Rządy Henryka Strobanda w Toruniu przyniosły miastu głęboką modernizację ustrojową, gospodarczą oraz urbanistyczną. Przeprowadził on gruntowną reformę finansów miejskich poprzez powołanie w 1590 roku kamlarii, czyli scentralizowanego urzędu skarbowego, a także uporządkował zarządzanie funduszami kościelnymi oraz tak zwaną kasą sierocą. Skonsolidował władzę administracyjną rady miejskiej nad miastem i przedmieściami, wprowadzając ich podział na cztery kwartały. Dążąc do unifikacji organizacyjnej, w 1600 roku zniósł odrębny sąd ławniczy Nowego Miasta i przeniósł jego kompetencje na Stare Miasto, a dawny ratusz nowomiejski przeznaczył na cele gospodarcze. Za jego kadencji Toruń przeżył okres architektonicznego rozkwitu. Nadzorował on monumentalną przebudowę Ratusza Staromiejskiego w latach 1602–1605, wzniecenie od podstaw miejskiego arsenału w latach 1594–1598 oraz budowę odwachu u zbiegu ulic Szerokiej i Żeglarskiej. Wykorzystując przywileje królewskie z 1592 i 1595 roku, zainicjował budowę nowoczesnych fortyfikacji bastionowych według szkoły staroholenderskiej, które skutecznie chroniły miasto podczas późniejszych konfliktów zbrojnych. W sferze gospodarczej zreformował statuty cechowe w celu ochrony lokalnego rynku oraz z sukcesem zarządzał podmiejskimi majątkami, rozbudowując między innymi folwark w Przysieku.
Równie doniosłe były zasługi Strobanda na polu oświaty, kultury i spraw wyznaniowych. Jako zwierzchnik szkół toruńskich, wzorując się na rozwiązaniach z Gimnazjum w Strasburgu, dokonał w 1594 roku głębokiej reformy programu i struktury organizacyjnej Gimnazjum Toruńskiego, co w 1598 roku pozwoliło podnieść tę placówkę do rangi Gimnazjum Akademickiego. Unowocześnił system nauczania, sprowadził wybitną kadrę profesorską, ufundował specjalną bursę dla ubogich uczniów zamiejscowych oraz znacznie powiększył zbiory Biblioteki Gimnazjalnej, dla której wzniósł nowy gmach. W sferze religijnej dążył do ugruntowania pozycji protestantyzmu w mieście, co doprowadziło do ostatecznego przejęcia kościoła Najświętszej Marii Panny i ustanowienia przy nim w 1597 roku nowej parafii ewangelickiej. Dbał również o pamięć rodową, realizując testament ojca poprzez ufundowanie w kościele świętych Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty monumentalnego epitafium rodziny Strobandów, wykonanego w 1592 roku przez rzeźbiarza Willema van den Blocke. Choć jego twarda polityka wyznaniowa i gospodarcza bywała zarzewiem konfliktów z miejskim pospólstwem oraz mniejszością katolicką, Henryk Stroband zmarł nagle w 1609 roku z powodu zapalenia płuc, pozostając w pamięci potomnych jako jeden z najbardziej pracowitych, wszechstronnych i genialnych gospodarzy w całych dziejach Torunia.
Źródło:
H. Rietz - Burmistrz Henryk Stroband (1548-1609): twórca Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego
Wikipedia